Hoe structureer je een PGO onderzoeksverslag?

Giet een onderzoeksverslag niet in een format omdat dat format er ligt. Denk na over wat voor jouw onderzoeksverslag een goede en passende hoofdstructuur is, die jou helpt je verhaal te kunnen vertellen en die de lezer helpt je verhaal te kunnen volgen. (update 2 juni 2017)

 

 

 

De essentie van praktijkgericht onderzoek

Los van de complexiteit van de werkelijkheid is de kern van praktijkgericht onderzoek redelijk eenvoudig.

 

Afbakening van het handelingsvraagstuk

  • Wat is het praktijkvraagstuk dat moet worden opgelost?

  • Wat maakt dat vraagstuk relevant voor betrokkenen?

  • Wat zijn naar verwachting de beste punten in de complexe werkelijkheid om aan te passen of om invloed op uit te oefenen?

  • Hoe kan praktijkgericht onderzoek een bijdrage leveren aan het oplossen van het praktijkvraagstuk?

 

Het kennisvraagstuk

  • Welke relevante theoretische inzichten voor het oplossen en aanpakken van het praktijkvraagstuk kunnen ontleend worden aan bijvoorbeeld: literatuur, eerder onderzoek, deskundigen?

  • Welke kennis over de specifieke praktijk is nodig voor het oplossen en aanpakken van het praktijkvraagstuk zoals: feiten, meningen, ambities, beschikbare kwaliteiten en hulpbronnen, ondersteunende en belemmerende factoren.

 

De oplossing

  • Wat is op grond van theorie en verkregen praktijkkennis de beste interventie / aanpak om een bijdrage te leveren aan de oplossing van het praktijkvraagstuk

  • Hoe kan deze oplossing met zoveel mogelijk gebruikmaking van aanwezige kwaliteiten en hulpbronnen worden gerealiseerd?

 

De evaluatie

  • Wordt de oplossing correct uitgevoerd?

  • Heeft de oplossing het verwachtte effect?

 

 

Daarmee sluit de cyclus van praktijkgericht onderzoek goed aan op de beleidscyclus en op de evaluatiecyclus. Maar dit laat zich niet één op één vertalen naar een verslag. Het meenemen van de lezer kan afhankelijk van het tekstdoel een andere opbouw vragen.

 

De verantwoording van de rol van de onderzoeker / begeleider

van praktijkgericht onderzoek

Als bij een verslag van een praktijkgericht onderzoek ook verantwoording afgelegd moet worden over de rol van de onderzoeker / begeleider (bijvoorbeeld in een opleidingscontext) dan bevat dit ten minste een reflectie op:

  • je eigen rol

  • je eigen professioneel denken

  • je eigen professioneel handelen

  • je visie op onderwijs en diversiteit

  • jouw keuzes en afwegingen — en de onderbouwing daarvan

 

Zo een reflectie vraagt:

  • een gedegen uitwerking van relevante kwesties en eigen positiebepaling

  • een duidelijke opbouw en argumentatie met passende conclusies— waarbij keuzes navolgbaar onderbouwd worden met de relevante theoretische inzichten en verkregen praktijkkennis.

 

 

Verantwoording van praktijkgericht onderzoek

 

Giet een onderzoeksverslag niet in een format omdat dat format er ligt. Denk na over wat voor jouw onderzoeksverslag een goede en passende hoofdstructuur is, die jou helpt je verhaal te kunnen vertellen en die de lezer helpt je verhaal te kunnen volgen.

 

Een heel gebruikelijk indeling van onderzoeksverslag is de APA opbouw:

 

Inleiding

-Introductie van het vraagstuk

-Verkenning van de relevantie van het vraagstuk

-Relevante kennis & theorie

-Hypothesen en onderzoeksvraag

 

Methode

-Hoe en waar de benodigde gegevens verzameld worden

-Gedetailleerde beschrijving van het onderzoek die replicatie mogelijk maakt

 

Resultaten

-Gegevens vertaald naar data en informatie (kennis) over het onderwerp

 

Conclusie

-Kennisclaim / advies

 

Discussie

-Reflectie op het onderzoek, dilemma’s en suggesties voor vervolgonderzoek

 

Dit is een heel praktische indeling die heel goed past bij de empirische cyclus van onderzoek wat gericht is op het genereren van kennis rond één of enkele goed af te bakenen kennisvragen. “Werkt methode X”, “Wat is het effect van het toedienen van prikkel Y”

Bij sommige vormen van praktijkgericht onderzoek, of onderdelen van een proces van praktijkgericht onderzoek kan dit een prima vorm zijn voor het vastleggen en delen van (deel)uitkomsten.  Maar het is niet altijd een handig model voor het vormgeven van een verslag. Denk goed wat voor een specifiek praktijkgericht onderzoek de meest passende vorm is van een verslag.

 

Ontwerponderzoek & Interventiecyclus

Maar praktijkgericht onderzoek is veelal bedoeld om de praktijk te verbeteren, daarmee gaat het verder dan empirisch onderzoek. Praktijkgericht onderzoek wordt soms gekenmerkt door de de fasen van een ontwerpcyclus of een interventiecyclus. Met in iedere fase een onderzoeksmatige integratie van theoretisch kennis en kennis over de praktijk. Bij verslaglegging van zo’n onderzoeksproces kan het handig zijn de gangbare indeling van onderzoeksverslagen die goed werken bij de empirische cyclus los te laten en als schrijver op zoek te gaan naar andere indelingen die beter werken.

Bij een ontwerponderzoek (actieonderzoek) en een interventiecyclus is het van belang de lezer inzicht en antwoord te geven op vier belangrijke punten.

 

  • Wat zijn de ontwerpeisen voor je ontwerp of de interventie en hoe zijn die ontwerpeisen tot stand gekomen — theorie / input van betrokkenen?

  • Hoe zijn de ontwerpeisen opgenomen in het ontwerp of de interventie, en hoe moet dat ontwerp of die interventie worden gebruikt of uitgevoerd?

  • Hoe kan geëvalueerd worden of het ontwerp of de interventie goed gebruikt of uitgevoerd worden: wat moet daarvoor worden geobserveerd, gemeten, geweten of onderzocht?

  • Hoe kan geëvalueerd worden of het ontwerp of de interventie effectief is: wat moet daarvoor worden geobserveerd, gemeten, geweten of onderzocht?.

 

Je zou dan kunnen spelen met een opbouw als

Inleiding

-Introductie van het vraagstuk

-Verkenning van de relevantie van het vraagstuk

 

Probleemanalyse

-Verkenning van de aard van het vraagstuk

-Conceptueel model van het vraagstuk in de complexe praktijk

 (onderbouwd met theorie, praktijkkennis en gezond professioneel verstand)

-Voorwaarden voor succesvolle interventie of ontwerp op grond van theorie

-Formulering van benodigde praktijkkennis op grond van theorie en professioneel inzicht

-Methode voor verkrijgen van die benodigde praktijkkennis

-Resultaten: Verkregen praktijkkennis

-Voorwaarden voor succesvolle interventie of ontwerp op grond van de verkregen praktijkkennis

-Conclusie: Structurele specificaties / Ontwerpeisen

 

Verantwoording: Interventieplan / Prototype ontwerp

-Uitleg en verantwoording van Interventieplan / Prototype

-Uitleg hoe effectiviteit van interventie(s) of gebruik van prototypes beoordeeld kan worden

-Uitwerking Methode voor het beoordelen van de effectiviteit

-Uitleg hoe de kwaliteit van het proces van uitvoering / implementatie beoordeeld kan worden

-Uitwerking Methode voor het beoordelen van de kwaliteit van het proces

 

Resultaten: Evaluatie / Test

-Meet- / beoordelingsresultaten: Effectiviteit van interventie / ontwerp

-Meet- / beoordelingsresultaten: Kwaliteit van het proces

 

Conclusie

-Effectiviteit/ bruikbaarheid  / advies

 

Discussie

-Reflectie op het proces, de oplossingen en de resultaten

 

 

 

Waarderend Onderzoek

En bij waarderend onderzoek (Appreciative Inquiry) zou je kunnen denken aan een indeling als:

Inleiding

-Introductie van de ambitie & verkenning van de relevantie van het ambitie

-Uitleg waarom waarderend onderzoek een geschikte strategie is

-Verantwoording van de wijze waarop:

---aanvullende gegevens worden verzameld en hoe deze gebruikt worden in het proces ten behoeve van reality check / triangulatie

---met betrokkenen gereflecteerd wordt op op mogelijke sociaal wenselijke antwoorden, (voor)oordelen, ethische vraagstukken en de invloed van onderlinge verhoudingen;

---de onderzoeker (begeleider) reflecteert op het eigen professionele handelen en de eigen beroepspraktijk als onderzoeker en professional.

 

Positive core

De kracht van de organisatie & de kern van de verandering

-Methode / Resultaten / Reflectie /Conclusie

 

Verdiepen / Discovery

Onderzoek naar als aanwezige specifieke resources en best practice

-Methode / Resultaten / Reflectie / Conclusie

 

Verbeelden / Dream

De gewenste situatie / uitkomst

-Methode / Resultaten / Reflectie / Conclusie

 

Vormgeven / Design

Uitdagende stappen en acties

-Methode / Resultaten / Reflectie / Conclusie

 

Verwezenlijken / Destiny

Inzetten van concrete acties

-Methode / Resultaten / Reflectie / Conclusie

 

Conclusie

-Effectiviteit/ bruikbaarheid  / advies

 

Discussie

-Reflectie op het proces, de oplossingen en de resultaten

 

 

Evaluatieonderzoek

Productevaluatie of ex-post evaluatie, waarbij achteraf beoordeeld wordt of een ontwerp of interventie werkt kan wat creativiteit vragen on aan een eis “werken met passende theorie” te voldoen. Een eis die vaak in opleidingen gesteld wordt.

Bij dergelijk evaluatieonderzoek valt er in principe niet zoveel meer te doen met theorie, omdat dat in de fase van planevaluatie of ex-ante onderzoek de theoretische verdieping en inkadering al heeft plaatsgevonden. En — als het voortraject goed is gedaan —  zijn de doelen geformuleerd en is aangegeven hoe later beoordeeld kan worden of die doelen zijn bereikt.

Wat je dan nog wel kan doen is ook het oorspronkelijke plan (en de totstandkoming daarvan) evalueren aan de de hand van een inhoudelijk en methodologisch theoretisch kader.

 

Dan kan je voor een indeling van het verslag denken aan iets als

 

Inleiding

-Korte uitleg van het belang van de te evalueren interventie en de doelen die daarmee bereikt moe(s)ten worden.

-Wat geëvalueerd gaat worden

---Kwaliteit van het oorspronkelijke plan / interventie / ontwerp

---Kwaliteit van de totstandkoming van het oorspronkelijke plan / interventie / ontwerp-

---Doelbereiking met de uitvoering van het plan / interventie / ontwerp

---Kwaliteit van de dagelijks werken met het plan / interventie / ontwerp

 

Theoretisch kader voor de evaluatie

 

Methode

-Hoe en waar de benodigde gegevens verzameld worden

-Gedetailleerde beschrijving van het onderzoek die replicatie mogelijk maakt

 

Resultaten

-Gegevens vertaald naar data en informatie (kennis) over het onderwerp

 

Conclusie

-Kwaliteit van het oorspronkelijke plan / interventie / ontwerp

-Kwaliteit van de totstandkoming van het oorspronkelijke plan / interventie / ontwerp

-Doelbereiking met de uitvoering van het plan / interventie / ontwerp

-Kwaliteit van de dagelijks werken met het plan / interventie / ontwerp

 

Discussie

-Reflectie op het evaluatieonderzoek, dilemma’s en suggesties voor vervolgonderzoek

 

 

Tot Slot

NB, zie dit niet als nieuwe vaste formats, maar als een voorbeeld hoe het ook anders kan. Denk na over wat je wilt of moet verantwoorden in een verslag en kijk wat daarvoor de meest passende hoofdstructuur van een verslag kan zijn. En doe dat (bij voorkeur) in overleg met begeleiders / opdrachtgevers / gebruikers.

 

Zie voor meer informatie over praktijkgericht onderzoek ook: Zeven keer hulp bij praktijkgericht onderzoek: LINK